Acente, Komisyoncu ve Tek Satıcılık: Doğru Modeli Seçmek
ŞİRKETLER VE TİCARET HUKUKU
2 min read
Ürünlerinizi veya hizmetlerinizi geniş bir bölgede pazarlamak istediğinizde, kendi personelinizi istihdam etmek yerine bağımsız ticari yardımcılarla çalışmak hem maliyet hem de esneklik açısından avantaj sağlar. Ancak acente, komisyoncu ve tek satıcı gibi modeller arasındaki hukuki farkları bilmemek, sözleşmenizin amacına hizmet etmeyen bir yapı kurmanıza yol açabilir.
Ancak doğru terimi seçmek tek başına yeterli değildir; her modelin sağladığı hakların, yüklediği yükümlülüklerin ve sözleşmenin sona ermesi hâlinde doğacak sonuçların da net biçimde düzenlenmesi gerekir.
1. Acente ile Çalışmanın Özellikleri Nelerdir?
Acente, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölgede, sürekli olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık eden veya bunları o tacir adına yapan bağımsız kişidir. Acenteye tanınan tekel hakkı, kural olarak sert ve mutlaktır: acentenin bilgisi ve izni olmadan aynı bölgede başka bir acente görevlendirilemez; aksi hâlde, müşteriyi bizzat bulmuş olsanız dahi acenteye ücret ödemeniz gerekebilir. Acente ayrıca hapis hakkı, faiz isteme hakkı ve olağanüstü masrafları isteme hakkına sahiptir.
2. Komisyoncu Nasıl Çalışır, Acenteden Farkı Nedir?
Komisyoncu, kıymetli evrak veya taşınır mal alıp satan, ancak acenteden farklı olarak süreklilik arz etmeyen ve tacir ile arasında dolaylı temsil ilişkisi bulunan kişidir; yani komisyoncu, kendi adına ama müvekkilinin hesabına işlem yapar. Ücret ve masraf isteme hakkına sahip olan komisyoncu, tacirin belirlediği fiyatın altında mal satamaz; aksi bir satış, komisyoncunun sorumluluğunu doğurur.
3. Tek Satıcılık ve Franchise Modelleri Nasıl Farklılaşır?
Tek satıcı, satacağı malları tacirden satın alıp kendi adına ve hesabına satar; kazancı, aldığı ve sattığı fiyat arasındaki farktır. Tekel hakkı bu modelde zorunlu bir unsurdur. Franchise sözleşmesinde ise tacir, kendi işletme adı, markası ve know-how'ından yararlanma imtiyazını karşı tarafa tanır; franchise alan kişi kendi ad ve hesabına hareket eder ancak ayrıca bir ücret ödemekle yükümlüdür. Her iki modelde de acenteye kıyasla daha yüksek bir bağımsızlık söz konusudur.
4. Sözleşme Sona Erdiğinde Rekabet Yasağı Nasıl İşler?
Acentelik sözleşmesi sona erdikten sonra rekabet yasağı en fazla 2 yıl daha sürdürülebilir; bu süre boyunca doğacak zararlar tacir tarafından tazmin edilmelidir. Tacir bu sınırlamadan yazılı olarak vazgeçerse, vazgeçme tarihinden 6 ay sonra tazminat yükümlülüğünden kurtulur. Sözleşmenin diğer tarafın kusuruna dayanılarak feshedilmesi hâlinde, fesheden taraf 1 ay içinde rekabet sözleşmesiyle bağlı olmadığını yazılı olarak bildirebilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Acentemin bölgesinde kendim doğrudan satış yaparsam sorun olur mu? Aksi sözleşmeyle kararlaştırılmadıkça, tekel hakkı tanınan bir acentenin bölgesinde doğrudan satış yapmanız hâlinde dahi acenteye ücret ödemeniz gerekebilir.
Komisyoncu ile acente arasındaki en pratik fark nedir? Acente sürekli bir ilişki içinde çalışırken, komisyoncu genellikle tek seferlik işlemler için görevlendirilir ve kendi adına ama müvekkili hesabına hareket eder.
Tek satıcılık sözleşmemi sona erdirirsem tazminat ödemem gerekir mi? Sözleşmenin haksız veya haklı nedene dayanmadan feshedilmesi hâlinde, somut olayın koşullarına göre tazminat yükümlülüğü doğabilir; bu nedenle fesih öncesi hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.
Acente, komisyoncu, tek satıcılık veya franchise sözleşmenizin hazırlanması ya da mevcut bir sözleşmeden doğan uyuşmazlığınız için Vika Hukuk'tan ücretsiz ön değerlendirme talep edebilirsiniz.
İletişim
0(544) 585 19 34
info@vikahukuk.com
Merdivenköy Mah., Fahrettin Kerim Gökay Cad. 11/8 Kadıköy/İstanbul
© 2026. Tüm yasal hakları Vika Hukuk Ofisi'ne aittir.